Sünnet-i Seniyye Çeşitleri Nelerdir? - Sünnet Kaça Ayrılır?

Sünnet-i Seniyye çeşitleri nelerdir? Sünnet-i Seniyye kaça ayrılır?

Kavli, fiili ve takriri sünnetlerin farkları nelerdir?

Sünnet-i Seniyye çeşitlerine geçmeden önce Sünnet-i Seniyyenin ne olduğundan bahsetmek gerekir. İslam dininde "sünnet", Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) sözleri, fiilleri ve onayladığı davranışları kapsayan bir hayat modelidir. Sünnet, hem ibadetlerde hem de günlük yaşamda Müslümanlara rehberlik eder. Kur’an-ı Kerim’de de Sünnet-i Seniyyeye uymanın ehemmiyeti şu ayetle anlatılır:

"De ki: Eğer Allah'ı seviyorsanız bana uyun ki Allah da sizi sevsin." Âl-i İmrân Sûresi, 3:31.

Risale-i Nur bu ayeti kısaca şöyle tefsir ediyor: “Eğer Allah'a muhabbetiniz varsa, Habibullaha ittibâ edilecek (uyulacak). İttibâ edilmezse, netice veriyor ki, Allah'a muhabbetiniz yoktur. Muhabbetullah varsa, netice verir ki, Habibullahın Sünnet-i Seniyyesine ittibâı intaç eder.”

Sünnet-i Seniyye kaça ayrılır?

Sünnet-i Seniyye üçe ayrılır:

• Kavli Sünnet
• Fiili Sünnet
• Takriri Sünnet

Bu üç temel başlık, İslam'da sünnetin çeşitlerini açıkça ifade eder. Risale-i Nur’da da bu tasnife dikkat çekilir:

“Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâmın Sünnet-i Seniyyesinin menbaı üçtür: akvâli, ef'âli, ahvâlidir.” (Lem’alar, 11. Lem’a 11. Nükte)

1) Kavli Sünnet Nedir?

Kavli Sünnet, Peygamber Efendimiz’in sözleriyle bildirdiği sünnetlerdir. Bu sözler, hadis kaynaklarında yer alır ve dinî hükümlerin şekillenmesinde temel rol oynar.

Kavli Sünnet Örnekleri:

• “Ameller niyetlere göredir.” (Buhari)
• “Komşusu açken tok yatan bizden değildir.” (Heysemi)
• “Kolaylaştırınız, zorlaştırmayınız.” (Buhari)
• “Kim bir hayra vesile olursa, onu yapan gibi sevap kazanır.” (Müslim, İmare, 133)
• “İslam, güzel ahlaktır.” (Muvatta, Hüsnü’l-Hulk, 1)
• “Temizlik imanın yarısıdır.” (Müslim, Taharet, 1)
• “Büyüğe saygı göstermeyen, küçüğe merhamet etmeyen bizden değildir.” (Tirmizî, Birr, 15)

Bu sözlü sünnetler; ahlak, ibadet, toplumsal ilişkiler gibi pek çok konuda yol göstericidir. Bu hadislerden anlaşılıyor ki İslamiyet sadece ahiret hayatını değil dünya hayatını da tanzim ediyor.  

2) Fiili Sünnet Nedir?

Fiili Sünnet, Peygamberimizin yaptığı işler, uygulamaya döktüğü davranışlardır. Onun bizzat yaşadığı ve örnek olduğu eylemler fiili sünneti oluşturur.

Fiili Sünnet Örnekleri:

• Namazın kılınış şekli
• Oruç tutma biçimi
• Misvak kullanması
• Sağ elle yemek yemesi
• Gömlek giyerken önce sağ kolunu geçirmesi
• Yemeği üç parmakla yemesi
• Uyurken sağ tarafına yatması
• Ramazan’da itikafa girmesi
• Cuma günü gusül abdesti alması
• Kurban kesmesi

Fiili sünnetler, özellikle ibadetlerin şekli açısından vazgeçilmez bir kaynaktır. İbadetin nasıl yapılacağını büyük ölçüde fiili sünnetlerden öğrendiğimiz gibi günlük hayatımızın İslamiyet’e uygun olması için de fiili sünnetleri bilmek önemlidir. Zira Peygamber Efendimiz her hareketinde istikameti takip etmiştir. 

“Siyer-i Seniyyesi kat'î bir surette gösterir ki, her hareketinde istikamet ve itidal üzere gitmiş, ifrat ve tefritten içtinap etmiştir.” (Lem’alar / 11. Lem’a 11. Nükte)

3) Takriri Sünnet Nedir?

Takriri Sünnet, Peygamberimizin bir davranışı görüp onaylaması, yani reddetmemesi anlamına gelir. Sükûtî onay, o davranışın caiz olduğuna işaret eder.

Takriri Sünnet Örnekleri:

• Sahabenin farklı dua şekillerini uygulaması ve Efendimiz’in onaylaması
• Sahabenin topluca iftar vermesi ve buna engel olunmaması
• Sağ elle yemek yiyen bir sahabenin teşvik edilmesi
• Sahabeden birinin yemeğe sirke koyarak yemesi; Efendimiz'in bunu beğenerek, “Ne güzel katıktır sirke.” demesi (Müslim, Eşribe, 167)
• Bir sahabenin mescitte yüksek sesle dua etmesi ve buna müdahale edilmemesi
• Bir sahabenin abdest alırken misvak kullanması ve Resûlullah’ın bunu tasvip etmesi

Takriri sünnetler, ümmete Peygamber efendimizin zamanında yaşanan toplumsal olayları ve insan ilişkilerini anlamada da kolaylık ve esneklik sağlar. Bunun yanında çağımızda görülen ahlaki ve toplumsal problemlerin çözümlerini de bu sünnetlerde bulmak mümkündür.

Risale-i Nur’da Sünnetin Önemi

Bediüzzaman Said Nursî, sünnet-i seniyyeyi bir hayat nizamı olarak görür. Onun ifadesiyle:

“Ne vakit ( Sünnet-i seniyyeden) elimi çektiysem, bakıyordum, tazyikat çok. Nereye gittikleri anlaşılmayan çok yollar var. Yük ağır, ben de gayet âcizim. Nazarım da kısa, yol da zulümatlı. Ne vakit Sünnete yapışsam yol aydınlaşıyor, selâmetli yol görünüyor, yük hafifleşiyor, tazyikat kalkıyor gibi bir hâlet hissediyordum. (11. Lema 3. Nükte)

Bu söz, sünnetin sadece farz yönüyle değil, ahlakî, şahsi ve toplumsal boyutlarıyla da hayatımıza yön verdiğini gösterir. 

Sünnet-i Seniyye Yaşayan Bir Rehberdir

Sünnet-i Seniyye, sadece geçmişte kalan bir gelenek değil, bugünkü Müslümanlar için de canlı bir kılavuzdur.

Kavli, Fiili ve Takriri Sünnetler, dinin farklı yönlerini pratik olarak yaşanabilir hale getirir. Çünkü sünnet-i seniyyede aile hayatından komşuluk ilişkilerine, çocuk yetiştirmeden beslenmeye, evlilikten ticaret hukukuna kadar sayamayacağımız kadar çok meseleye temas eden ince ayrıntılar bulunmaktadır. Kur’an-ı Kerim "Bugün sizin için dininizi kemale erdirdim." (Maide, 5/3)” ayetiyle de bir Müslümanın nasıl yaşaması gerektiği ile alakalı her meseleyi İslamiyette bulabileceğine işaret eder. 

Her bir Müslümanın, sünnetin bu üç çeşidini tanıması ve hayatına uygulaması, hem dünya hem de ahiret saadeti için büyük bir adımdır. Bediüzzaman da “Evet, Şeriat-ı Muhammediye ve Sünnet-i Ahmediyede hiçbir mesele yoktur ki, müteaddit hikmetleri bulunmasın. Bu fakir, bütün kusur ve aczimle beraber bunu iddia ediyorum ve bu dâvânın ispatına da hazırım.” diyerek Lem’alar adlı eserinde sünnet-i seniyyenin hem ahirete hem de dünya hayatına bakan faydalarına değinmiştir.

​Sünnet-i Seniyye'nin Önemi :